वॉशिंग्टन : मानवामध्ये डुकराचे मूत्रपिंड प्रत्यारोपण केल्यास खरोखर कोणाचे तरी प्राण वाचू शकतात का, हे जाणून घेण्यासाठी अमेरिकेत पहिल्यांदाच एक वैदानिक चाचणी (Clinical Trial) घेण्यात आली आहे. डुकराचे मूत्रपिंड जनुकांच्या साहाय्याने ((Genetically Modified) मानवी शरीरात अधिक सुसंगत होईल, या संशोधनाच्या अंतर्गत ‘एनवाययू लेंगोन हेल्थ’ या वैद्यकीय केंद्रात पहिले प्रारंभिक प्रत्यारोपण यशस्वीरीत्या करण्यात आले, अशी माहिती यावर संशोधन करणाऱ्या कंपनीने दिली.
प्राण्यांचे अवयव मानवामध्ये प्रत्यारोपण करण्याच्या प्रयत्नांच्या दिशेने हे एक नवे आणि महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे. त्याचबरोबर अमेरिकेतील आणखी एक कंपनी ‘ई-जेनेसिस’ देखील पुढील काही महिन्यांत डुकराच्या मूत्रपिंडावर वैदानिक चाचणी सुरू करण्याची तयारी करत आहे. हे दोन्ही प्रयोग जगातील वैदानिक चाचण्यांपैकी आहेत.
या चाचणीला ‘झेनोट्रान्सप्लांटेशन’ (Xenotransplantation) असे म्हणतात. संशोधकांनी या चाचणीत सहभागी झालेल्या व्यक्तींची गोपनीयता राखण्यासाठी एनवाययू येथे शस्त्रक्रिया नेमकी कधी झाली, किंवा रुग्णाची ओळख काय आहे, याबाबत माहिती दिली.
प्रत्यारोपण टीमचे नेतृत्व न्यूयॉर्क विद्यापीठातील डॉ. रॉबर्ट मोंटगोमेरी यांनी केले. त्यांनी ‘असोसिएटेड प्रेस’ला सांगितले की त्यांच्या रुग्णालयाकडे या चाचणीत सहभागी होण्यास इच्छुक असलेल्या रुग्णांची यादी आहे, ज्यामध्ये सुरुवातीला सहा जणांचा समावेश असेल.
अमेरिकेच्या ‘फूड अँड ड्रग अॅडमिनिस्ट्रेशन’ने (ऋऊअ) या कठोर संशोधनाला परवानगी दिली आहे. यापूर्वी दोन वेळा मानवामध्ये डुकराचे मूत्रपिंड प्रत्यारोपित करण्यात आले होते, मात्र ते दीर्घकालीन परिणामकारक ठरले नव्हते. त्या दोन प्रत्यारोपणांनंतर डॉक्टरांनी अशा रुग्णांवर काम सुरू केले ज्यांना मूत्रपिंडाची अत्यंत गरज होती, पण आधीच्या रुग्णांइतके गंभीर आजारी ते नव्हते.
न्यूयॉर्क विद्यापीठात, अलाबामा राज्यातील एका महिलेमध्ये प्रत्यारोपित केलेले डुकराचे मूत्रपिंड तब्बल 130 दिवस कार्यरत राहिले, त्यानंतर पुन्हा तिला डायालिसिसचा आधार घ्यावा लागला.
त्याचप्रमाणे, मॅसॅच्युसेट्स जनरल हॉस्पिटलमध्ये न्यू हॅम्पशायरमधील एका व्यक्तीमध्ये प्रत्यारोपित केलेले डुकराचे मूत्रपिंड 271 दिवस कार्यरत राहिले. त्यानंतर त्याचे कार्य थांबले. त्यामुळे त्या व्यक्तीला पुन्हा डायालिसिस करावा लागला. मागील महिन्यात त्या व्यक्तीच्या शरीरातून प्रत्यारोपित केलेले मूत्रपिंड काढून टाकण्यात आले.
सध्या दोन व्यक्ती डुकराच्या मूत्रपिंडाच्या साहाय्याने जिवंत आहेत यापैकी एक ‘मास जनरल’मध्ये प्रत्यारोपण करवून घेतलेला पुरुष आहे आणि दुसरी चीनमधील एक महिला आहे. दरम्यान गेल्या कित्येक वर्षांपासून प्राण्यांचे अवयव मानवी शरीरात प्रत्यारोपण करण्यासाठी संशोधन सुरू आहे. त्यात डुकराचे अवयव सुसंगत असल्याचे समोर आले. त्याचे काही अवयव प्रत्यारोपणही करण्यात आले, मात्र ते अद्याप पूर्णत: यशस्वी झाले नाहीत. काही दिवसांनंतर कार्य करणे बंद झाले आहे. त्यामुळे वैद्यकीय तज्ज्ञ यावर आणखी संशोधन करत आहेत. मात्र उल्लेखनीय म्हणजे कित्येक दिवस या अवयवाने मानवाच्या शरीरात व्यवस्थित काम केले आहे. त्यामुळे अवयव प्रत्यारोपणाच्या संशोधनात हे एक महत्त्वाचं पाऊल मानलं जात आहे.