एनडीए : भाजप – ८९, जदयु – ८५, एलजेपी (आर) -१९, हम – ५, आरएलएम – ४ = २०२
महागठबंधन : राजद – २५, काँग्रेस- ६, माकप – १, सीपीआय (माले) – २ (डावे-३), आयआयपी – १ = ३५
इतर : एआयएमआयएम – ५, बसप-१ एकूण = ६
पाटणा : बिहार विधानसभा निवडणुकीत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि मुख्यमंत्री नितीश कुमार यांच्या नेतृत्वाखालील ‘एनडीए’ आघाडीची महात्सुनामी आली आहे. विधानसभेच्या एकूण २४३ पैकी २०० हून अधिक जागा जिंकत दोनतृतीयांश एवढ्या विक्रमी बहुमतासह सत्ता पादाक्रांत करण्याची दिमाखदार कामगिरी एनडीएने बजावली आहे. मागील दीड दशकाहून अधिक काळापासून बिहारची धुरा सांभाळणारे मुख्यमंत्री नितीश कुमार यांच्या नेतृत्वावर जनतेने पुन्हा एकदा विश्वास दाखवला आहे. याबरोबरच ‘भाजप-जदयु’चे डबल इंजिन सरकार पुन्हा सत्तेत आले आहे. या विजयात नरेंद्र मोदी, नितीश कुमार, अमित शाह यांच्या त्रिशक्तीपुढे विरोधक भुईसपाट झाल्याचे दिसून आले. तर दुसरीकडे सत्ताविरोधी लाटेवर स्वार होत विजयाची आशा बाळगणाऱ्या ‘राजद-काँग्रेस-डावे-व्हीआयपी’या महागठबंधनची अक्षरशः दाणादाण उडाली आहे. या निवडणुकीत महागठबंधनला अवघ्या ३५ जागांपर्यंतच मजल मारता आली आहे.
बिहार विधानसभा निवडणुकीची मतमोजणी शुक्रवारी सकाळी ८ वाजता सुरू होताच एनडीएने आघाडी घेतली व ती पुढे २०० पार अर्थात डबल सेंच्युरी मारेपर्यंत कायम राहिली. भाजपने ९०, तर एनडीए आघाडीने ९५ च्या स्ट्राईक रेटने सत्ता हस्तगत केली आहे. भाजप, जदयु, लोजपआर, हम आणि आरएलएम पक्षाच्या उमेदवारांनी बाजी मारली. या निवडणूक निकालात १०१ जागा लढणारा भाजप हा ९१ जागांसह सर्वात मोठा पक्ष ठरला आहे. तर जदयुने १०३ जागांवर नशीब आजमावत ८३ जागा जिंकण्याचा करिश्मा दाखवला आहे. एनडीएचा महत्त्वाचा घटक पक्ष असलेल्या लोकजनशक्ती पक्षाने (रामविलास) १९ जागांवर बाजी मारली. याशिवाय हिंदुस्तानी आवाम मोर्चा धर्मनिरपेक्षने (हम) ५, तर उपेंद्र कुशवाहा यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रीय लोक मोचनि (आरएलएम) ४ जागा खिशात घातल्या.
बिहारनिवडणुकीत ‘जदयु-भाजप’च्या एनडीए आघाडीच्या प्रचारात एक कोटी नोकऱ्या, पूरमुक्त व विकसित बिहार, एक्स्प्रेस वेचे जाळे, धार्मिक स्थळांचा जीर्णोद्धार, सुशासन आदी मुद्दे प्रभावी ठरले. बिहारला विकसित राज्य बनवण्याचे आश्वासन व विकास आणि महिला सुरक्षेचा मुद्दा एनडीएसाठी फायदेशीर ठरला. राजदचा जंगलराज नको व घुसखोरांना राज्याबाहेर पिटाळून लावणे यासह ‘जिविका दीदी’ योजनेअंतर्गत तब्बल ७५ लाख महिलांच्या बँक खात्यात निवडणुकीपूर्वी प्रत्येकी १० हजार रुपये जमा करणे, डबल इंजिन सरकार आदी मुद्द्यांनी एनडीएच्या विजयात महत्त्वाची भूमिका
बजावली. १९९० ते २००५ यासोबतच गृहमंत्री अमित शाह यांचे सूक्ष्म नियोजनही एनडीएच्या विजयातील महत्त्वाचा घटक ठरले. या काळात लालूप्रसाद यादव व राबडीदेवींच्या काळात ‘जंगलराज’ होते, अशी आठवण करून देणे सर्वात प्रभावी शस्त्र ठरले.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी जागावाटपावरून तनातनी टाळली. जदयु व भाजप प्रत्येकी १०१ तर केंद्रीय मंत्री चिराग पासवान यांच्या नेतृत्वाखालील लोकजनशक्ती पक्ष (रामविलास) यांनी २९ जागा लढवल्या. याशिवाय एनडीएतील महत्त्वाचे घटक पक्ष असलेला हिंदुस्तानी आवाम मोर्चा (हम) आणि राष्ट्रीय लोक मोर्चाला प्रत्येकी ६ जागा दिल्या. या पक्षांनी आपापल्या कोट्यातून समाजातील सर्व घटकांना उमेदवारी दिली. काँग्रेसचे नेते छठी मैय्याचा अपमान करतात व ते कधीही अयोध्येत प्रभू श्री राम यांचे दर्शन घेण्यासाठी जात नाहीत. तसेच निषाद राज, शबरी माता व महर्षी वाल्मिकी यांचा विरोधक अनादर करतात, असा मोदींनी प्रचार केला. पक्षयंदाच्या बिहार निवडणुकीत जातीचे समीकरण प्रभावी ठरले. मुख्यमंत्री नितीश कुमार यांनी कुर्मी, भूमिहार जातींना प्राधान्य देत सोशल इंजिनीयरिंगचा फॉर्म्युला वापरला. दलित, महादलित, मागासवर्गीय व मुस्लिम तसेच सवर्ण यांनासुद्धा योग्य प्रमाणावर तिकीट दिले. त्यामुळे समाजातील सर्वच घटकांनी जदयुच्या पारड्यात भरभरून मतदान केले. जदयुच्या या पवित्र्यामुळे एनडीएच्या विजयाचा मार्ग मोकळा झाला. प्रत्यक्षात मतदारांचा विश्वास संपादन करणे, सामाजिक समीकरण व राजकीय मुत्सद्देगिरी एनडीएने दाखवली. नितीश कुमार व एनडीएच्या सोशल इंजिनीयरिंगची जादू या निवडणुकीत चालली. प्रामुख्याने ईबीसी व महादलित व्होट बँकची निष्ठा कायम राहिली. या घटकांनी स्थायी विकास व सामाजिक सुरक्षेच्या मुद्द्यावर मतदान केले. त्यामुळे एनडीएला तळागाळात बळकटी मिळाली.
बिहार निवडणुकीत भाजपकडून पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, अमित शाह, राजनाथयांच्या प्रचाराचा झंझावात होता. या मातब्बर नेत्यांच्या वादळी प्रचारापुढे महागठबंधनचे नेते राहुल गांधी, तेजस्वी यादव, मुकेश साहनी फिके पडले. भाजप-जदयुच्या एनडीएच्या नेत्यांच्या झंझावातापुढे महागठबंधनचे मुख्यमंत्रीपदाचे उमेदवार तेजस्वी यादव पराभूत होतात की काय? अशी भीती निर्माण झाली होती. परंतु अखेरच्या फेऱ्यांमध्ये त्यांनी आघाडी घेतली व विजय मिळवला. बिहार विधानसभा निवडणुकीत
सिंह, यूपीचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ, महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या प्रचाराचा झंझावात होता. या मातब्बर नेत्यांच्या वादळी प्रचारापुढे महागठबंधनचे नेते राहुल गांधी, तेजस्वी यादव, मुकेश साहनी फिके पडले. भाजप-जदयुच्या एनडीएच्या नेत्यांच्या झंझावातापुढे महागठबंधनचे मुख्यमंत्रीपदाचे उमेदवार तेजस्वी यादव पराभूत होतात की काय ? अशी भीती निर्माण झाली होती. परंतु अखेरच्या फेऱ्यांमध्ये त्यांनी आघाडी घेतली व विजय मिळवला.
बिहार विधानसभा निवडणुकीत मुख्यमंत्री नितीश कुमार यांचा वरचष्मा कायम राहिला. महिलांना आर्थिक मदत देण्याचा त्यांना फायदा झाला. राज्यातील दारुबंदी व सुशासन यावर जनतेने शिक्कामोर्तब केले. यंदाच्या निवडणुकीत २०१० सालच्या राज्य विधानसभा निवडणुकीच्या निकालाची पुनरावृत्ती झाली. तेव्हा नितीश कुमार यांच्या नेतृत्वाखाली एनडीएला तब्बल २०६ जागा जिंकण्यात यश आले होते. आतासुद्धा एनडीए आघाडीने डबल सेंच्युरी मारली.
तर दुसरीकडे काँग्रेसचे नेते राहुल गांधी यांनी ‘मतचोरी’चे गंभीर आरोप केले. नवी दिल्लीत जाहीर पत्रकार परिषद घेत मतचोरी होत असल्याचे आकडेवारीनुसार त्यांनी सांगितले. पण हा मुद्दा फसला. निवडणुकीपूर्वी राहुल यांनी बिहारमध्ये ‘मतदार अधिकार यात्रा’ काढली. मात्र त्याचा काहीही उपयोग झाला नाही. जनतेने काँग्रेसला सपशेल दूर लोटले. मागील निवडणुकीच्या तुलनेत काँग्रेसला बोटावर मोजण्याएवढ्याच जागा जिंकता आल्या.
राजदचे नेते तेजस्वी यादव यांनी प्रत्येक घरात एकाला सरकारी नोकरी व महिलांना वार्षिक ३० हजार रुपये देण्याची ग्वाही दिली. बेरोजगारी, स्थलांतर, महागाई आणि सामाजिक न्याय या मुद्द्यांवर त्यांनी आक्रमक प्रचार केला. तेजस्वींच्या प्रचारात उत्साह होता. त्यांनी मुस्लिम-यादव समीकरण राबवले. याच दरम्यान महागठबंधनने तेजस्वी यादव यांना मुख्यमंत्रीपदाचा उमेदवार घोषित केले. पण महागठबंधनला अपेक्षित मते मिळाली नाहीत.
बाजूला पडले. केवळ विकास आणि सुशासन हाच प्रमुख मुद्दा ठरला. बिहारच्या जनतेने पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि नितीश कुमार यांच्यावर प्रेम आणि विश्वास दाखवला. हा आजवरचे सर्व विक्रम मोडणारा निकाल आहे. या विजयाबद्दल मी बिहारी जनतेचे अभिनंदन करून आभार मानतो, अशी प्रतिक्रिया मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी दिली. तसेच लोकसभेला काँग्रेसने ‘फेक नरेटिव्ह’ तयार केला. पण तो आता संपला आहे, हे जर काँग्रेसला कळले नाही आणि सत्य स्वीकारून आत्मपरीक्षण केले नाही तर काँग्रेसची अवस्था यापेक्षाही वाईट होईल.
–मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस
बिहारच्या लोकांनी विकासाला महत्त्व दिले.त्याच्यावर त्यांनी विश्वास दर्शवला. ज्याप्रमाणे महाराष्ट्रात लाडक्या बहिणींनी आमच्यावर विश्वास ठेवून मतदान करून पूर्ण बहुमत दिले, तसाच एकहाती विजय लाडक्या बहिणींमुळे बिहारमध्ये एनडीएला प्राप्त झाला, अशी प्रतिक्रिया उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी बिहार निवडणुकीच्या निकालानंतर शुक्रवारी ठाण्यात पत्रकारांशी बोलताना दिली. बिहारच्या जनतेने पंतप्रधान नरेंद्र मोदीजींच्या नेतृत्वावर तसेच तेथील मुख्यमंत्री नितीशकुमार यांनी केलेले काम यावर विश्वास ठेवला, म्हणून त्यांचेही मी मनापासून अभिनंदन करतो. लाडक्या बहिणींचे अभिनंदन करतो. लाडक्या बहिणींनी बिहारमध्ये मोठ्या प्रमाणावर मतदान केले.
—उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे
म्हणजे जनतेने माझ्या सरकारवर दाखवलेला विश्वास आहे, अशी प्रतिक्रिया मुख्यमंत्री व संयुक्त जनता दलाचे अध्यक्ष नितीश कुमार यांनी दिली. त्यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी व एनडीएतील इतर घटक पक्षांच्या नेत्यांचेही आभार मानले. बिहार विधानसभा निवडणुकीत जनतेने आम्हाला प्रचंड बहुमताने विजयी करत आमच्या सरकारवर विश्वास दाखवला आहे. यासाठी मी राज्याच्या सर्व मतदारांचे मनापासून आभार मानतो आणि त्यांना नमन करतो. एनडीएने या निवडणुकीत एकजूट राहून या विजय मिळवला आहे. तुम्हा सर्वांच्या सहकार्याने बिहार प्रगतीच्या दिशेने वाटचाल करत राहील आणि विकसित राज्यांच्या यादीत स्थान मिळवेल, असे नितीश कुमार म्हणाले.
—नितीश कुमार
अमित शाहांचे डावपेच
बिहार विधानसभा निवडणुकीतील एनडीएचा ऐतिहासिक विजय हा ‘पॉलिटिक्स ऑफ परफॉरमन्स’ अर्थात कामाच्या राजकारणाला लोकांनी दिलेली मान्यता आहे. ‘विकसित बिहार ‘मध्ये विश्वास ठेवणाऱ्या राज्यातील प्रत्येकाचा हा विजय आहे. या निकालाने मतदार याद्यांच्या फेरपडताळणीवरून होत असलेले राजकारण जनतेने फेटाळले आहे.
बिहार निवडणुकीत एनडीएतील घटक पक्षांना एक ठेवण्याचे आव्हान भाजपपुढे होते. जदयू आणि लोजपा (रा) यांच्यात अनेक मुद्द्यांवरून संघर्ष होता. जीतनराम मांझी यांनीसुद्धा चिराग पासवान यांच्याविरोधात भूमिका घेतली होती. अशा स्थितीत प्रचारापासून ते मतदानापर्यंतच्या विविध टप्प्यांत त्यांना एकत्र ठेवत एनडीएची बाजू मजबूत करण्याचे काम केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांनी केले.
तिकीटवाटपानंतर सुमारे शंभर नेत्यांनी बंडाचा झेंडा उभारला होता. अमित शाह यांनी त्यांना चुचकारत शांत केले. हे नेते एनडीएच्याच बाजूने काम करतील याची दक्षता घेतली. त्यासाठी बिहारमध्ये डेरा टाकून बसलेल्या शाह यांनी वैयक्तिकरीत्या प्रत्येक बंडखोराशी संपर्क साधला.
शाह यांनी मंडळ स्तरावरील स्थानिक कार्यकर्त्यांशी निवडणुकीच्या तयारीचा सातत्याने आढावा घेतला. त्यांच्या या जिल्हानिहाय मायक्रो प्लॅनिंगची परिणती एनडीएच्या विजयात झाल्याचे मानले जाते. स्थानिक कार्यकर्ते तसेच गरजेनुसार राज्याबाहेरील पदाधिकाऱ्यांची मदत होण्यासाठी योग्य तो समन्वय साधण्यात आला.